Nieuws uit Polen
22 september 2011

‘Nog even en onze taal wordt verboden’

Mijn debuut als correspondent voor de GPD

Het Litouwse dorp Eišiškės, ongeveer 70 kilometer ten zuiden van Vilnius, lijkt met zijn houten huisjes op ieder ander Litouws dorp. Maar de tweetalige straatnaambordjes en de ‘dzien dobry’s’ die de inwoners elkaar wensen verraden dat de grote meerderheid van de 3600 bewoners van Eišiškės (of Ejszyszki, zoals ze het zelf noemen) Pools is.

Een Poolse klas in het Litouwse dorp Eisiskes, inclusief witte arend en pausportret

Ondanks dat worden alle winkels in het plaatsje aangeduid met Litouwse uithangborden. “Dat is verplicht”, legt Lucyna Jundo (52) uit, de eigenaresse van een plaatselijk boekhandeltje. “Dat vind ik ook logisch. Het is een vorm van respect tegenover het land waar je woont.” Dat Jundo onder het Litouwse ‘knygynas’ ook het Poolse woord ‘ksiegarnia’ in kleinere letters heeft laten zetten, heeft haar tot nu toe geen problemen opgeleverd.

Toch is Jundo bezorgd. De Litouwse overheid en Litouwse bevolking stelt zich volgens haar steeds vijandiger op tegen haar gemeenschap. Een politicus heeft Poolse crèches vergeleken met de Hitlerjugend. En een TV-programma hield een actie waarbij het Poolstalige borden weghaalden, noemt Jundo.  “Regelmatig krijg ik te horen van Litouwers dat als het mij niet bevalt, dat ik dan maar weg moet gaan. Maar mijn familie woont hier al sinds de middeleeuwen. Natuurlijk moeten wij Litouws spreken, het is de staatstaal. Maar als het nog even zo doorgaat, wordt onze taal verboden.”

Begin deze maand zorgde een nieuwe bepaling in de onderwijswet voor beroering. Vanaf dit schooljaar moeten op scholen van minderheden drie extra vakken in het Litouws worden gegeven. Bovendien moeten kinderen vanaf 2013 ook de tussenexamens in het Litouws afleggen. Nu geldt dat alleen voor de eindexamens. De etnische Polen, die met 7 procent op een bevolking van 3,2 miljoen de grootste minderheid zijn, vinden dat oneerlijk omdat dat examen ook Litouwse literatuur beslaat. De Poolse scholen beginnen pas vanaf klas 5 (10- en 11-jarigen) met Litouwse literatuur. Op Litouwse scholen is dat vier jaar eerder.

“Stukje bij beetje worden onze rechten afgenomen”, stelt Renata Cytacka, raadssecretaris van de Districtsgemeente Vilnius, het gebied rond de hoofdstad met ongeveer 60 procent etnische Polen. “Het ironische is dat we nu minder rechten hebben dan voor de val van de Sovjetunie. Toen mochten we bijvoorbeeld op universiteiten en technische instituten zelf de onderwijstaal kiezen.”

Ook hebben ambtenaren sinds de onafhankelijkheid veel ruimte om Poolse namen te veranderen naar een Litouwse vorm. Dat leidt nog steeds tot problemen. Cytacka: “Ik ken een geval van vier broers. Bij ieder werd de achternaam anders verbasterd. Bij de landprivatisering moesten ze eerst langs de rechter om te bewijzen dat ze familie waren. Toen de zaak eindelijk rond was, was hun land al aan Litouwers toegewezen.”

Dat het minderheden niet makkelijk wordt gemaakt komt volgens Alfredas Bumblauskas, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Vilnius, door verouderde ideeën. “Een element van de Litouwse identiteit is dat de vermeende Poolse culturele dominantie moet worden bestreden”, zegt hij. “Polen heeft ook nu de neiging zich patriarchaal op te stellen, als een grote broer die het beter weet.” Het gevolg is volgens hem dat Litouwse elites zich fel afzetten tegen vermeende ‘Poolsheid’.

Volgens adviseur Rita Grumadaitė van het Ministerie van Onderwijs zijn de nieuwe regels echt nodig om minderheden betere kansen te geven. Precieze cijfers die dat aantonen kan ze ondanks aandringen niet geven, “maar uit een enquête onder minderheden uit 2006 blijkt dat 30 procent vindt dat het niet machtig zijn van het Litouws op moedertaalniveau problemen oplevert op de arbeidsmarkt.”

Onzin, stelt Robert Slirzewski, hoofd van de Poolse middelbare school in Eišiškės. “Onze slagingspercentages liggen rond het landelijk gemiddelde”, zegt hij. “We krijgen hier alleen maar de absurde situatie dat een docent tijdens de les van taal moet wisselen omdat hij iets over Litouwen vertelt.” Cytacka beaamt dat. “Het is waar dat het voor Poolse kinderen moeilijker kan zijn, maar het hoort uiteindelijk een keus van de ouders te zijn. Wij zijn geïntegreerd.”

Hoort bij: Uncategorized — Michiel @ 12:14 pm

Comments are closed.