Nieuws uit Polen
30 december 2012

Die paar remigranten (die ook zo weer weg zijn…)

mijn laatste verhaal voor de GPD

Sinds het begin van de economische crisis is het een mantra van de Poolse regering: Polen die naar het buitenland zijn vertrokken, komen heus wel weer terug. Dat is nodig ook, want naast een krimpende bevolking is het vooral een verspilling van talent. Maar ondanks de lichte economische groei en aanwezige carriërekansen, komen hoogopgeleide remigranten maar mondjesmaat naar huis.
Toen Lukasz Mlodyszewski (27) zeven jaar geleden met een beurs naar Cambridge vertrok om bedrijfskunde te studeren, had hij niet verwacht ooit naar Polen terug te keren. Maar toen hij in Polen de kans kreeg om in venture capital te gaan werken, greep hij het aan. ,,In Engeland is de concurrentie op die markt moordend”, zegt Mlodyszewski. ,,In Polen is de markt nog in ontwikkeling. Terwijl ik dat eerst als een nadeel zag, zie ik nu in dat het juist een kans kan zijn.” Nu werkt de timmermanszoon uit Szczecin als projectinvesteerder bij een van de grootste uitgevers van Polen.

Altijd al waren de Poolse hoogopgeleiden de eersten die iedere kans om te vertrekken aangrijpen. In de jaren 80, toen het communistische bewind wankelde, was het toneel van een enorme ‘brain drain’ naar het Westen toe. De vertrekkers van de laatste tien jaar behoren volgens Krystyna Iglicka, hoogleraar migratie en rector aan de Lazarski-universiteit in Warschau, tot een andere groep: studenten en net-afgestudeerden. ,,Dat is een ‘brain waste’, dus verspilling van talent.” Waar de vertrekkers uit de jaren 80 vooral ervaring en kennis meenamen, nemen recentere emigranten hun potentie mee, en ontwikkelen zich in het buitenland verder. In totaal wonen naar schatting 15 tot 20 miljoen Polen in het buitenland, waarmee het een van de grootste diaspora’s ter wereld is.

De belangrijkste reden voor het vertrek laat zich niet zo moeilijk raden: geld. Hoogopgeleiden kunnen in het buitenland een veelvoud verdienen van wat mogelijk is in Polen, ook al werken ze ver onder hun niveau. ,,In Engeland had ik gemakkelijk het drie tot viervoudige kunnen verdienen als ik genoegen had genomen met een lagere positie”, zegt Mlodyszewski. ,,Wat ik nu verdien is naar Poolse begrippen niet heel slecht, maar aan sparen kom ik niet toe.”

Mlodyszewski is een van die gevallen waar de Poolse regering op hoopt: hoogopgeleiden die hun buitenlandse ervaring en mentaliteit terug brengen naar Polen. Waar Polen vaak gewend zijn om misstanden knarsetandend te accepteren, zijn remigranten juist minder tolerant. Ze laten zich horen over de bureaucratie en slechte service, maar ook over kleine dingen als vieze openbare toiletten en de rommel op straat. Dat moet op den duur een positief effect hebben. De Poolse diaspora zit vol met potentieel. Hoe jonger de terugkomers, hoe beter. Want ook Polen heeft te maken met vergrijzing. ,,En anders dan in West Europa wordt dat niet gecompenseerd door immigratie”, zegt Iglicka.

Maar van een massale terugkomst is geen sprake. Een onderzoek van de Universiteit van Warschau heeft het over 1,1 miljoen Polen die sinds 2004 zijn teruggekomen, maar het gros daarvan zijn pendelende seizoenarbeiders. De laatste jaren druppelen permanente remigranten maar mondjesmaat binnen, vaak om familieredenen. Pawel Mlicki (54) vertrok in 1988 als promovendus naar Nederland. ,, Via contacten van mijn professor kreeg ik een beurs in Utrecht,” zegt hij. Vervolgens werkte Mlicki jarenlang bij de politie in Utrecht en later het Ministerie van Justitie. Hij werkte aan verschillende Europese projecten, tot hij in 2007 weer terugverhuisde. ,,Mijn ouders waren niet meer de jongsten”, zegt Mlicki, die nu aan het hoofd staat van de Poolse tak van een Nederlandse consultancy. ,,Dat was de aanleiding, want voor mijn werk maakte het niet uit: In Nederland had ik evengoed interessant werk kunnen vinden. Maar ik vond het ook een interessant idee om van dichtbij mee te maken hoe Polen in ontwikkeling is.”

Dat Polen nog in ontwikkeling is, vinden meer remigranten. Vooral de mentaliteit in het Westen voor hen een sleutel voor succes in eigen land. Jaromir Dzialo (36), die uit een arbeidersgezin komt, bleef vijf jaar lang in de Verenigde Staten om een eigen bedrijf op te zetten, eerst in Denver en vervolgens in Silicon Valley. Maar hij besloot zijn startup te verkopen en weer naar Polen terug te gaan, waar hij startende Poolse ondernemers als een soort mentor helpt.

Zijn buitenlandse bagage heeft vooral een goede invloed gehad op zijn mentaliteit, zo zegt hij. ,,Vroeger had ik de neiging om een idee angstvallig verborgen te houden omdat ik bang was dat iemand het zou stelen”, zegt Dzialo. ,,Maar ik heb in de VS juist geleerd om snel naar buiten te treden, omdat je dan kunt toetsen of je de goede weg bent ingeslagen.” Ook Mlodyszewski denkt dat hij in het buitenland meer heeft kunnen leren dan in Polen. ,,De bedrijfskunde-opleidingen hier zijn ronduit slecht, en dat merk je. Als je zegt dat je een specialist bent in investeringen, denken managers hier direct dat je alleen verkoop doet.”

Het maakt dat dit soort mensen, eenmaal in terug in Polen, sneller hogerop kunnen. ,,Deze mensen gaan vaak terug naar Polen ondanks dat ze elders veel meer kunnen verdienen”, bevestigt Maciej Szczepanski, coördinator van een door de overheid opgezette website met informatie voor remigranten. ,,Vaak kiezen ze voor de mogelijkheid om in Polen sneller op een hoger niveau aan de slag te gaan.” Het is voor deze mensen volgens Szczepanski niet zo belangrijk hoeveel ze verdienen, als ze maar hun rekeningen kunnen betalen. Zelfs voor hoogopgeleiden is die zorg een reëel: Beginnende universiteitsdocenten verdienen in Polen minder dan West-Europese kelners.

Toch waarschuwt Iglicka voor wat zij de ‘emigratieval’ noemt. ,,Vooral voor jongeren geldt dat ze te lang in het buitenland hangen en onder daar hun niveau werken”, zegt ze. ,,Zo een ‘overbruggingsjaar’ kan te lang duren, waardoor ze in Polen met een gat in hun CV zitten.” Ook krijgen ze volgens de migratie-expert te maken met afgunst, waardoor ze zich tegen een glazen plafond stoten.

Bovendien zeggen ook de remigranten dat ondernemingszin in Polen nog niet echt wordt gestimuleerd. ,,In Groot-Brittannië duurde het hooguit en kwartier om een bedrijf in te schrijven”, zegt Mlodyszewski die dat ook heeft geprobeerd. ,,Hier moet je langs allerlei instanties, van de sociale verzekeringsinstantie en belastingdienst tot het centrale statistiekenbureau. Dat kan dagen, soms zelfs weken, duren.” Volgens Mlicki moet ook de Poolse wetgeving anders. ,,Wetten zijn vaak slordig opgesteld, nieuwe wetten worden te snel doorgedrukt.”

De migratiecijfers zijn volgens Iglicka allerminst hoopgevend. Tot 2010 was daalde de emigratie lichtjes, maar de lijn heeft opnieuw de weg naar boven ingezet. ,,De regering doet daar ook heel weinig aan, op wat korte campagnes na. Het is pure bangheid, want ze willen niet gaan uitleggen dat Polen met 13 procent werkeloosheid actief mensen probeert terug te halen.” Alleen een enorme crash in het Westen kan volgens Iglicka leiden tot een massale remigratie.

Hoogopgeleide remigranten zijn bovendien ook even snel weer weg: goedkope verbindingen maakt hen immers ook mobieler, zegt Iglicka. Dzialo denkt over een paar jaar naar Azië te gaan (,,Ik kan niet lang op één plek blijven.”). Mlodyszewski: ,,Ik denk dat ik hier nog twee jaar blijf. Daarna zie ik wel wat ik doe, maar ik denk dat ik dan weer vertrek.”

Hoort bij: Uncategorized — Michiel @ 1:10 pm

Comments are closed.